De vrijmetselarij is enerzijds een levensfilosofie, die de mens aan zichzelf laat werken, zodat deze hoe langer hoe meer kan gaan betekenen voor het geheel, anderzijds een internationaal verbreide broederschap van vrijmetselaars. De besloten bijeenkomsten van de vrijmetselarij vinden plaats in een werkplaats, ook loge genoemd. Hoewel dit cijfer uiterst speculatief is, zouden wereldwijd zo'n 5 miljoen mensen lid zijn van loges. Vrijmetselaars proberen antwoorden te vinden op de vraag wat mensen en volken verenigt en zij trachten weg te nemen wat de geesten en gemoederen verdeelt. De vrijmetselarij was oorspronkelijk uitsluitend toegankelijk voor mannen, maar tegenwoordig bestaan er ook gemengde en exclusief vrouwelijke loges. De vrijmetselarij gebruikt vormen, die verwijzen naar de architecten- en bouwvakkerssymboliek, zoals die in de middeleeuwen was gegroeid.

De vrijmetselarij is een wereldomvattende initiatiegemeenschap. Ze verenigt mensen van alle sociale achtergronden en opleidingsniveaus, van alle talen en culturen, van alle rassen en standen en werkt aan de geestelijke en ethische vervolmaking van haar leden. Ze gelooft hartstochtelijk in de maakbaarheid van de samenleving. Voor de reguliere vrijmetselarij is het geloof in een opperwezen essentieel. Voor atheïsten is dan ook geen plaats in de vrijmetselarij. Naar buiten bestaat de belangrijkste opgave van een vrijmetselaar uit charitatieve arbeid en het nastreven van kennis en verlichting. Met behulp van ceremonieën, ritualen en tradities initieert de organisatie haar leden in een levensfilosofie, die gebaseerd is op vijf grondidealen: Vrijheid, Gelijkheid, Broederlijkheid, Tolerantie en Menselijkheid. Hierdoor plaatst de vrijmetselaar de mens in het centrum en tot centrale maatstaf der dingen. Door zijn eed is een vrijmetselaar gebonden aan zijn zwijgplicht m.b.t. het reilen en zeilen van de vrijmetselarij en van andere vrijmetselaars. Wat in een loge gezegd wordt, moet binnen de muren blijven. Dit is een voorwaarde voor een volledig vrije en ongebonden uitwisseling van ideeën en meningen, zonder angst voor repercussies.

De vrijmetselarij is een universeel genootschap. dat de broederlijkheid onder alle mensen, de vervolmaking van de mens en de vooruitgang of evolutie van de mensheid beoogt. Zij steunt hiertoe op het symbolisme van het bouwen, waarvan zij de specifieke taal heeft ontleend. Zij is van essentieel initiatieke aard, wat haar in staat stelt de mens te doen veranderen en te verbeteren. Zij geeft aan ieder de mogelijkheid om tot meer kennis te komen, om te leren leren, om te leren aanvoelen, om te leren delen met anderen, om te leren luisteren, zij het in alle discretie en met het volste respect voor ieders leertempo. Aangezien zij noch een kerk, noch een school is, hangt de vrijmetselarij geen enkele doctrine aan en kent zij geen dogma's. Zij wil verdraagzaamheid en wederzijds respect verdedigen. Hieruit volgen een aantal logische richtlijnen die essentieel onderdeel uitmaken van de vrijmetselarij.

• Alle mensen zijn gelijkwaardig, maar niet gelijk, en deel van de algemene broederschap der mensen.

• Iedere mens heeft het recht zelfstandig op zoek te gaan naar (zijn) waarheid.

• Iedere mens dient met toewijding te werken aan het welzijn van de gehele gemeenschap.

• Iedere mens is verantwoordelijk voor zijn eigen doen en laten.

• Vrijmetselaars streven naar ontwikkeling van al die eigenschappen van geest en gemoed, die de mens en de mensheid kunnen opvoeren naar een hoger geestelijk en zedelijk niveau.

• Hoewel de vrijmetselarij geen religie is, wordt men wél verondersteld in een of ander opperwezen te geloven. Men kan Christen, Moslim, Hindoe of iets anders zijn, maar geen atheïst. Men betitelt het opperwezen als de Opperbouwmeester van het Heelal.